Nieuw internationaal onderzoek waaraan FairFin meewerkte, onthult dat financiële instellingen tussen 2019 en 2025 bijna 220 miljard dollar aan financiering verstrekten aan vier grote plasticvervuilers. Het ontbreekt grootbanken nog steeds aan een doortastend beleid rond plastic.
Dat blijkt uit het nieuwe rapport Cashing In On Plastic van FairFin, Break Free From Plastic, en Facing Finance. De onderzoekers brachten de financiële banden in kaart tussen 61 financiële instellingen en vier bedrijven die samen verantwoordelijk zijn voor een aanzienlijk deel van het wereldwijde gebruik van plastic verpakkingen: Coca-Cola, PepsiCo, Nestlé en Unilever. Naast de bijna 220 miljard dollar aan financiering hadden de onderzochte instellingen op 31 mei 2025 ook voor 138 miljard dollar aan aandelen in deze bedrijven in portefeuille of beheer.
Europese financiële instellingen blijken een grote rol te spelen. Tussen januari 2019 en mei 2025 verstrekten 28 grote Europese financiële instellingen samen 95,4 miljard dollar aan kredieten en andere financiering aan Coca-Cola, PepsiCo, Nestlé en Unilever.
Ook de in België bekende grootbanken ING, KBC en BNP Paribas komen in het rapport voor. BNP Paribas verstrekte 12,4 miljard dollar aan kredieten en 1,4 miljard dollar in aandelen, gevolgd door ING met respectievelijk 5,9 miljard dollar en 145 miljoen dollar. Bij KBC lag het bedrag aanzienlijk lager: de bank had voor 268 miljoen dollar aan aandelen in deze bedrijven in portefeuille of beheer.
Zolang banken hun beleid niet aanscherpen, krijgen de grootste plastic producerende bedrijven van hun bank het signaal dat het niet nodig is om de vervuiling die ze veroorzaken af te bouwen.
Van een zwak beleid naar schadelijke financiering
Dat banken te weinig aandacht besteden aan plastic, bleek eerder dit jaar ook uit de Bankwijzer van FairFin. Die vergelijkt banken die actief zijn in België op basis van hoe ethisch en duurzaam hun beleid is. In maart nam FairFin voor het eerst ook criteria rond plastic op.
De resultaten waren teleurstellend. Grootbanken in België scoorden over het algemeen erg laag op deze criteria. Geen van de grootbanken in België verwacht bijvoorbeeld dat de bedrijven die ze financieren transparant zijn over hun plastic voetafdruk. Bovendien hebben ze geen verbod op de uitbreiding van plasticproductie. Dit leidde er onder meer toe dat geen enkele grootbank die in België actief is meer dan 55% scoorde op haar biodiversiteitsbeleid.
De risico's van plastic productie
Nochtans vormt plasticvervuiling een groot risico voor mens en planeet. Zo blijft plasticproductie bijvoorbeeld sterk afhankelijk van fossiele brandstoffen. In 2022 werd ongeveer 98 procent van het nieuwe plastic, dat niet uit gerecycleerd materiaal was gemaakt, geproduceerd met fossiele grondstoffen. Volgens de onderzoekers dreigt plastic daardoor een steeds groter aandeel van de toekomstige vraag naar fossiele brandstoffen in te nemen.
Ook de gevolgen voor de volksgezondheid zijn groot. Een overzichtsstudie in het medische tijdschrift The Lancet raamt de jaarlijkse economische verliezen door gezondheidsschade als gevolg van plastic op meer dan 1,5 biljoen dollar.
Bedrijven en hun financiers kunnen zelf ook gevolgen dragen. Bedrijven kunnen bijvoorbeeld geconfronteerd worden met strengere regels, opruimkosten of rechtszaken over de schade die plastic veroorzaakt. Daardoor kunnen hun kosten stijgen en hun winsten dalen. Als een bedrijf financieel in de problemen komt, kan ook de bank die het geld heeft geleend daarvan de gevolgen ondervinden.
Een studie van de Minderoo Foundation raamt dat de verwachte aansprakelijkheden door rechtszaken over plasticschade in de Verenigde Staten alleen al meer dan 20 miljard dollar bedragen voor de periode 2022-2030. In een extreem scenario kan dat oplopen tot meer dan 100 miljard dollar. Het gaat om ramingen, niet om bedragen die bedrijven vandaag al verschuldigd zijn.
Toch houden banken in hun financieringsbeleid vaak onvoldoende rekening met deze risico’s. Ze blijven bedrijven financieren zonder duidelijke voorwaarden op te leggen om hun plasticgebruik af te bouwen.
Naar concrete criteria
Volgens de onderzoekers moeten financiële instellingen plasticproductie en -gebruik erkennen als een wezenlijk financieel risico en hun financieringsbeleid daarop afstemmen. Dat betekent onder meer dat banken duidelijke verwachtingen moeten formuleren voor bedrijven die ze financieren, transparantie moeten eisen over hun plasticvoetafdruk en financiering moeten verschuiven naar hergebruik, navulsystemen en bedrijfsmodellen die minder afval veroorzaken.
Voor FairFin is dat ook een concrete opdracht voor de Belgische bankensector. FairFin coördinator Bram Trachet stelt: “Beleid rond plastic lijkt voor het merendeel van de Belgische banken geen prioriteit. Zolang banken hun beleid niet aanscherpen, krijgen de grootste plastic producerende bedrijven van hun bank het signaal dat het niet nodig is om de vervuiling die ze veroorzaken af te bouwen. We roepen alle banken in België dan ook op om een concreet en bindend plasticbeleid uit te werken, met duidelijke voorwaarden voor de bedrijven die ze financieren.”
